چایخانه سنتی هزاردستان
امید کریمی: قهوه خانه زنانه و جایی
که زنان بتوانند مانند مردان قلیان بکشند، به بلوایی بدل شد که البته گویا خیلی زود
هم تمام می شود. پس از مخالفت های متعدد وزارت بهداشت و نیروی انتظامی
برای راه افتادن قهوه خانه زنانه، عباس علایی، رییس اتحادیه قهوه خانه داران به
خبرآنلاین می گوید که اصلا چنین حرفی نزده است: "ما اصلا این حرفها را ما نزده
بودیم. نمی دانم چنین بحثی را از کجا آورده اند." چهار روز پیش، ایسنا خبری از عباس علایی نقل کرد که
حکایت از پیگیری های اتحادیه قهوه خانه داران برای گرفتن مجوز قهوه خانه زنانه
داشت. ایسنا از قول او چنین نوشت: "ما پیگیر راهاندازی قهوهخانه ویژه بانوان
هستیم و در نظر داریم با همکاری و اجازه نیروی انتظامی و اداره اماکن، مکانی مختص
بانوان ایجاد کنیم و صحبتهایی نیز در این رابطه صورت گرفته است. در رابطه با تشکیل
قهوهخانه ویژه بانوان باید به درستی شرایط و جزئیات آن مورد بررسی قرار گرفته و
نظرات را از مراکز مربوطه دریافت کرده و بعد از بررسی و سنجیدن شرایط به نتیجه
مشخصی در این رابطه برسیم." او اما می گوید اصلا چنین حرفی نزده و البته این بحثی
بوده که چند سال پیش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری داشته است: "چرا باید برای خودم
دردسر درست کنم؟ من اصلا چنین حرفی زندم. این بحث مربوط به یک زمانی بوده؛ 2-3 سال
پیش. میراث می خواست مکانی را برای قهوه خانه زنان در نظر بگیرند. اما به تازگی
حرفی نبوده است." می خواهند تیشه به ریشه ما
بزنند علایی یک تنه در زمانی که وزارت بهداشت تلاش می کرد
کلا کشیدن قلیان را ممنوع کند، توانست صنف قهوه خانه دارها را از ورشکستگی نجات
دهد. با این حال وزارت بهداشت هنوز هم می گوید قلیان از هزار سیگار هم بدتر است و
باید جمع شود. کاظم ندافی، رییس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت
از مخالفت جدی متولی سلامت ایران با اصل قلیان خبر داده است: "وزارت بهداشت با اساس
قهوهخانههایی که قلیان عرضه میکنند مخالف است. در بحث این که قهوهخانهها
اختصاصا برای بانوان ایجاد شود به صورت مضاعف مخالفیم؛ چرا که کلید سلامت نسل آینده
در دست زنان است. با انجام چنین اقداماتی علاوه بر سلامت زنان به عنوان نیمی از
جمعیت کشور، سلامت نسل آینده نیز دچار مشکل میشود و با انواع و اقسام بیماریها
مواجه خواهیم شد. بنابراین ضمن این که به شدت با راهاندازی قهوهخانههای ویژه
زنان مخالفیم، اگر این طرح در کمیسیونی و یا مراجع قانونی مطرح شود مخالفت خود را
با ذکر دلایل علمی و منطقی اعلام می کنیم." پیش از این دولت مصوب کرده بود که قهوه خانه ها از
شمول آئین نامه اجرایی قانون مبارزه با دخانیات، خارج هستند. که همان زمان هم
اعتراضات بالا گرفت. اما توجیه این بود که قهوه خانه دارها با این منع
قانونی، ورشکست می شوند. علایی درابن باره می گوید: "عرضه قلیان در قهوه خانه
ها، مصوبه دولت است. در تمام دنیا مکان هایی را برای افراد دخانی در نظر گرفته
اند. در ایران چه حایی بهتر از قهوه خانه؟" قهوه خانه پاتوق کارگران است و بازاری
ها در تهران 750 قهوه خانه وجود دارد که عمده آنها در
مرکز شهر و محدوده بازار هستند. علایی می گوید مشتری های اصلی قهوه خانه ها، تجار
بازار هستند و چون بیشتر تحمع ما در منطقه بازار و داخل شهر است. همه اینها را
نیروی انتظامی در نظر گرفته که باید تجاری باشد و کارگر نشین باشد. به همین خاطر
پاتوق بازاری ها و کارگران فصلی است." با این حساب، نمی توان قهوه خانه را زنانه کرد. اما
رییس اتحادیه قهوه خانه دارها، می گوید شاید قهوه خانه ای مختص خانواده ها تاسیس
شود: "بحث خانوادگی فرق می کند. امکانات شیک، تمیز و مناسبی دارند تا خانواده ها
بیایند و البته اگر نیروی انتظامی صلاح بداند. انجام می دهند. اما قرار نیست مخصوص
خانم ها باشد." در همین راستا، فرمانده نیروی انتظامی از مخالفت پلیس
با راه اندازی قهوهخانههای ویژه زنان خبر داده است. سال گذشته نیروی انتظامی حضور
زنان در قهوه خانه ها را ممنوع کرد. سردار اسماعیل احمدی مقدم، درباره مجوز دادن به قهوه
خانه زنانه گفته: "ما مسئول این کار نیستیم اما دلیل این موضوع را متوجه نشدم. قهوه
خانه محلی است سنتی که کارگران برای چاشت و استراحت به آن مراجعه میکند اما
مدلهای جدید قهوه خانه به محلی برای بیبند و باری، کشیدن قلیان و سیگار تبدیل شده
است. در بسیاری از قهوه خانهها و سفره خانههایی که میبینم بسیاری در حال کشیدن
قلیان هستند اما نمی دانم راه اندازی قهوه خانه زنان پاسخ به کدام مطالبه مردم است.
طرح مسایل انحرافی صحیح نیست و ما با شکل جدید قهوه خانه داری مخالف هستیم. برخی
ناهنجاریها در قالب قهوه خانهها ترویج میشود." حسينعلي شهرياري نماينده مردم زاهدان در مجلس شوراي
اسلامي در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران انتقاد از ارائه طرح راهاندازي قهوهخانه
ويژه بانوان گفت: اين طرح از اساس خلاف عرف، شرع و قانون بوده واين تفكر كه خواستار
اجراي طرح قهوهخانه ويژه بانوان است تفكري غير الهي است. عضو فراكسيون اصولگرايان مجلس با اشاره به ردپاي
جريان انحرافي در پشت پرده اين طرح افزود: قطعا طرح راهاندازي قهوهخانه ويژه
بانوان تفكر جريان انحرافي بوده که اين تفكر در حال راهاندازي جرياناتي از اين دست
در كشور است. شهرياري در ادامه با بيان اينكه بخشنامه دولت كه
قهوهخانهها را جزء اماکن عمومي نميداند خلاف قانون است و هيچگونه توجيهي ندارد
گفت: مگر ميشود از مكاني كه عموم مردم از آن استفاده ميكنند به عنوان مکان شخصي
نام برد؟! منتخب مردم زاهدان در مجلس نهم اين اقدام را حاصل
لابيگري برخي افراد در دولت دانست و تصريح کرد: بارها به اين موضوع اعتراض كرده و
مخالفت خود را اعلام كردهايم چرا كه معتقديم اجراي چنين طرحي به منزله زير سوال
بردن جامعه اسلامي و خيانت به زنان جامعه اسلامي است. رئيس كميسيون بهداشت مجلس هشتم از پيگيري اين مهم در
مجلس نهم خبر داد و گفت: به محض تشكيل كميسيون بهداشت و درمان با فراخواندن
مسئولين و درخواست توضيح از آنان، طرح راهاندازي قهوهخانه ويژه بانوان را پيگيري
خواهيم كرد. وي افزود: بايد مجريان اين طرح پاسخگو باشند چرا كه
طبق قانون جامع مبارزه با مواد دخاني استعمال قليان در اماكن و محيطهاي بسته
عمومي ممنوع است. حمید غفاریان مدیر سایت ۳۰نماایران قصد دارد فیلمی مستند درباره قهوه خانه ها بسازد.او گفت که این فیلم در زمستان ساخته خواهد شد و بخشی از آن مصاحبه با رئیس اتحادیه خوهد بود. قلیان میوه ای:۲۵۰۰تومان سيب زميني و املت:1500 تومان چاي:۲۰۰ تومان بنا بر دانشنامه ایرانیکا، تاریخ دقیق اولین استفاده از قلیان در ایران مشخص نیست. با این حال بنا به نوشته سیریل الگود (اگر چه وی مأخذ خود را ذکر نکردهاست) «اولین بار ابوالفتح گیلانی (متوفی ۱۵۸۸) پزشک ایرانی دربار اکبر اول، سلطان مغول هند بود که دود تنباکو را از یک ظرف آب عبور داد تا آن را خالصتر و سرد نماید و از این طریق قلیان که در شبه قاره به حقّه معروف است را ابداع نمود.» در عین حال یک رباعی از اهلی شیرازی (متوفی ۱۵۳۵) به استفاده از قلیان اشاره مینماید و از اینرو پیشینه استفاده از قلیان را میتوان به حداقل به دوران شاه طهماسب یکم صفوی بازگرداند و روایت ابوالفتح گیلانی را میتوان شاهدی بر معرفی قلیان، که در ایران مورد استفاده بودهاست، در شبه قاره هند دانست. اولین تصویری که از قلیان به وسیله هنرمندان ایرانی کشیده شده، احتمالاً تصویر نشمی کماندار کار رضا عباسی، نقاش مشهور دربار شاه عباس بزرگ است، که تا اواخر نیمه اول قرن یازدهم هجری زنده بودهاست. سیاحان اروپایی که به ایران سفر کردهاند از جمله تاورنیه که در دوران صفویه به ایران آمد به قلیان و کشیدن تنباکو در ایران اشاره کردهاند. از جمله وی نوشتهاست که «ایرانیان تنباکو را با دستگاهی کاملاً اختصاصی میکشند. در کوزه گلی دهان گشادی به قطر سه انگشت، تنه قلیانی از چوب یا نقره که سوراخی در وسط دارد قرار میدهند، و بر سر آن مقدار تنباکوی نمدار با کمی آتش میگذارند، و در زیر قلیان سوراخ ممتدی است که، در حالی که نفس را بالا میکشند، دود تنباکو با شدت از امتداد سوراخ پایین آمده و داخل آب که به رنگهای مختلف میآمیزد داخل میشود. این کوزه مرتباً تا نصفه آب دارد. دود که در آب است به سطح میآید و هنگامیکه نفس را بالا میکشند، از نی قلیان دود به دهان وارد میشود. به واسطه آبی که به قلیان میریزند دود تنباکو تصفیه میشود و کمتر ضرر میرساند. والا با این همه قلیان که میکشند، مقاومت برای آنها غیر ممکن است. ایرانیان زن و مرد، به طوری از جوانی عادت به کشیدن تنباکو کردهاند، که کاسبی که باید روزی پنج شاهی خرج کند، سه شاهی آن را به مصرف تنباکو میرسانند. میگویند اگر تنباکو نمیداشتیم چطور ممکن بود کیف و دماغ داشته باشیم.» اولئاریوس نیز که در سال ۱۰۴۶ در ایران بوده مینویسد که «چندین گونه ظرف قلیان در ایران ساخته میشد. شیشهای، کوزهای، از جوز هندی (نارگیله)، کدوئی که تا نیمه آب میشد و گاهی در آن عطر میریختند». شاردن، دیگر سیاح دوران صفوی، در سفرنامه خود مینویسد که، شاه عباس بسیار کوشید تا از استعمال قلیان در بین مردم جلوگیری کند. برای این کار، روزی در مجلسی رسمی دستور داد که به جای تنباکو قلیان مهمانان را با پهن چاق کنند، و سپس در حالیکه آنان مشغول کشیدن قلیان خود بودند گفت که، این تنباکو را که وزیر همدان برای من فرستادهاست و ادعا میکند که بهترین تنباکوی دنیاست، چگونه است؟ آنان همگی از این تنباکو تعریف کردند. آنگاه شاه خطاب به آنان گفت «مرده شوی چیزی را ببرد که نمیتوان آن را از پهن تشخیص داد». سرانجام کار مخالفت شاه عباس بزرگ با تنباکو به تحریم آن کشید، و هنگامیکه در گرجستان متوجه شد، سربازان او پول خود را صرف کشیدن تنباکو و توتون میکنند آن را ممنوع ساخت، و تجاری را که توتون و تنباکو به اردوی او آورده بودند با تنباکوی خود یک جا سوختند، و سربازانی که مرتکب کشیدن توتون و تنباکو میشدند بینی و لبانشان را میبریدند. قلیان در دوران قاجار بخشی از ضرورتهای زندگی بود. اشراف و بزرگان در خانههای خود انواع قلیان نهگداری میکردند که بعضی از آنها جواهرکاری شده بودند. واقعه قیام تنباکو در دوران قاجار و در نتیجه فتوایی توسط میرزا حسن شیرازی مبنی بر تحریم مصرف و فروش تنباکو رخ داد. قلیان در شعر فارسی چنان که در بالا اشاره شد قدیمیترین ذکری که از قلیان در ادبیات فارسی شده یک رباعی از اهلی شیرازی است که در سال ۹۴۲ هجری قمری در گذشتهاست.
بنابراین میتوان گفت که در سال ۹۴۲، یعنی ۲۹ سال پس از ورود پرتقالیها به خلیج فارس، قلیان کشیدن در ایران رواج یافتهاست. شعرای دیگر قرن دهم هجری نیز اشعاری درباره قلیان دارند.
چهارشنبه هفته گذشته ساعد سهیلی بازیگر سینما که در فیلم چارچنگولی ایفای نقش کرده است و مسعود سهیلی دستیار کارگردان و تصویربردار پشت صحنه فیلم ازدواج در وقت اضافه و نویسنده سایت ۳۰نماایران در چایخانه سنتی هزاردستان حضور پیدا کردند. گفتنی است فرهاد دستینه از این مهمانان پذیرایی کرد سیب زمینی های سرخ کرده داغ همراه با قلیان در هزاردستان خوردنی شده گفتنی است سعید کارمند و متصدی قلیان در هزاردستان سیب زمینی سرخ کرده را به بهترین شکل عرضه می کند.
سه روز پس از جنجال قهوه خانه زنانه، رییس اتحادیه قهوه خانه داران. می گوید هیچ
برنامه ای برای قهوه خانه مختص زنان وجود ندارد.
با این حال رییس اتحادیه قهوه خانه
دارها می گوید قلیان را نمی توان از قهوه خانه حذف کرد: اسباب کار ما قلیان است و
فقط هم در قهوه خانه باید عرضه شود. سال گذشته هم بحث هایی مطرح شد که تداخل صنفی
بود. بعضی رستوران ها و کافی شاپ ها از اسباب کار قهوه خانه استفاده کردند و قلیان
می دادند و این باعث شده تیشه به ریشه ما بزنند. نه رستوان و کافی شاپ و نه باغچه
های اطراف تهران هیچ کدام از اینها مجوز استفاده از قلیان را ندارند."


![]()

قلیان ز لب تو بهره ور میگردد
نی در دهن تو نیشکر میگردد
بر گرد رخ تو دود تنباکو نیست
ابریست که بر گرد قمر میگردد
قلیان که بر دست چو گل جای نمود
هر دو بر او شمع نهد سر به سجود
گلزار دماغ شعله آشامان را
سرچشمه آتش است و فواره دود
من و صد آه و افغان و، نی صد بوسه بر لعلش
هزاران پیچ و تابم داد از این قلیان کشیدنها

» داريم ميريم بعد از پنج سال...
» تکذیب شد؛ برنامه ای برای قهوه خانه زنانه وجود ندارد/می خواهند تیشه به ریشه ما بزنند
» بررسي قهوه خانه ويژه بانوان در مجلس نهم
» اتحاديه
» ساخت فیلمی درباره قهوه خانه به کارگردانی حمید غفاریان
» افزایش قیمت در سال جدید
» پیشینه قلیان در ایران
» ساعد و مسعود سهیلی در چایخانه سنتی هزاردستان
» اخبار هزاردستان
| Design By : Pars Skin |
